Op de zondag geen profane boodschappen. Dan lezen we uit De Heilige Schrift, Het Boek zonder welke er geen Westerse beschaving was geweest. En geen jaar 2025.

 In onze Wandelingen door Handelingen komen we bij een typische passage, die de Bijbel zo’n menselijk karakter geeft: de vermelding van een lullig detail. Iemand valt in slaap omdat Paulus zo lang preekt, zodat hij uit het venster valt.

Met welk gezag kon Paulus ‘De Schrift’ uitleggen, wanneer de Bijbel zelf alles behalve eenduidig is. Wie beter studeert vindt vooral een lappendeken aan verhalen die elkaar vaak in verschillende versies overlappen. 

‘Door diepe slaap overmand’
De passage in Handelingen gaat zo:

En op de eerste dag van de week, toen de discipelen bijeengekomen waren om brood te breken, sprak Paulus hen toe, omdat hij de volgende dag wilde vertrekken; en hij liet zijn toespraak voortduren tot middernacht.
En er waren veel lampen in de bovenzaal waar zij bijeenwaren.
En een zekere jongeman, van wie de naam Eutychus was, zat in het venster en werd door een diepe slaap overmand, doordat Paulus zo lang sprak. Hij viel, door de slaap overmand, van de derde verdieping naar beneden en werd dood opgetild.

Predikanten kunnen enorm lang praten voor hun publiek, zonder dat dit publiek hem onderbreekt. De term ‘lullen als Brugman’ komt uit Amsterdam, waar de predikant Brugman het urenlang volhield

Maar Paulus ging naar beneden, wierp zich op hem, sloeg zijn armen om hem heen en zei: Maak geen misbaar, want zijn ziel is in hem.
En nadat hij weer naar boven gegaan was, brood gebroken en iets genuttigd had, en hij lang, tot het aanbreken van de dag toe, met hen gesproken had, vertrok hij zo.

De Bijbel stelt je geloof op de proef
Zo hebben wij als protestants opgevoede kinderen ook ‘de kerk’ ervaren. We vielen in slaap bij de preek, of maakten er grapjes over. Zoals toen Dominee Karsssjenberg met zijn lispelende ‘sssjj’ preekte over negenhonderd ijssjeren strijdwagenssjjj met het nodige speeksel. Mijn zusje en ik lagen in een deuk, mijn moeder schaamde zich.

Als puber zag je Bijbelverhalen vooral als ongeloofwaardige jodensprookjes, ontstaan bij de Babylonische borreltafel. Dat is ook de interpretatie van de ‘kritische’ theologie, de Kuiterts en een eeuw eerder Feuerbachs van de wereld: De mens schiep God naar zijn eigen zelfbeeld.

Pas in Wageningen ontstond bij ondergetekende interesse in het oude geloof, vooral vanuit filosofisch oogpunt. Je ontdekte dat er een geestelijke wereld was, dankzij ingrijpende ervaringen.

Voor je het weet beland je eens bij een evangelische gemeente waar je ‘bekeerd’ werd tot het geloof van je voorouders. De Pastor predikte over David tegen Goliath: “Wie is de man die de legerscharen Israëls tart…: Iedereen die een protestantse jeugd doorleefde kent dat spannende verhaal uit 1 Samuel 17. Nu leek het op het eigen leven te slaan.

De Pastor vertelde dat ik vervolgens vooral veel Bijbel moest lezen, te beginnen in het Nieuwe Testament.

David was uitgeput
Maar daarmee ontstond een nieuw probleem, dat het oude probleem van het Protestantisme met haar ontelbare kerkvarianten opnieuw scherpzet: De Bijbel zelf, die bibliotheek van boeken met evenzovele schrijvers, meerdere versies van een gelijk verhaal, die kan je kersverse ‘geloof’ danig op de proef stellen. De twijfels die daaruit ontstaan kunnen zelfs je hele verse geloof weer op een zijspoor zetten.

Lees hier eerst bijvoorbeeld 1 Samuel 17 vers 7 over Goliath

De schacht van zijn speer was als een weversboom, en de punt van zijn speer was van zeshonderd sikkel ijzer; en de schilddrager ging voor hem uit.

Hij stond daar en riep de gelederen van Israël toe; hij zei tegen hen: Waarom zou u uittrekken om u op te stellen voor de strijd? Ben ik niet een Filistijn en bent u geen dienaren van Saul? Kiest u een man uit die naar mij toe komt.

Maar er lijkt vervolgens ook een andere versie van ‘David tegen Goliath’ te bestaan, een Elchanan tegen Goliath in 2 Samuel 21:19. De Willibrordvertaling schrijft dat Elchanan hier Goliath verslaat. Dat komt omdat de Hebreeuwse grondtekst dit stelt.

Dat verhaal vindt plaats nadat koning Saul en Jonathan al zijn gedood door de Filistijnen. David heeft hun lichamen dan al begraven. David wordt hier neergezet als doodmoe door alle strijd.

Elhanan versloeg Goliath? (2 Samuel 21;19)
David wordt door zijn medestrijders hier juist gesommeerd het slagveld te verlaten, omdat Israël anders geen leider meer zou hebben:

De Filistijnen waren opnieuw in oorlog met Israël. David trok eropuit en zijn manschappen met hem. Zij streden tegen de Filistijnen, en David was uitgeput.
En Isbi Benob, die een van de kinderen van Rafa was – het gewicht van zijn speer was driehonderd sikkel brons, en hij had een nieuw zwaard aan zijn gordel – dacht David neer te kunnen slaan.

Maar Abisaï, de zoon van Zeruja, hielp hem, sloeg de Filistijn neer en doodde hem. Toen bezwoeren de mannen van David hem: U moet niet meer met ons ten strijde trekken, opdat u de lamp van Israël niet uitdooft.

Vervolgens rekent Elchanan af met de reus Goliath en zijn ‘speer als een weversboom.’ De Statenvertaling voegt hier Beth-halachmi toe:

Daarna gebeurde het dat er in Gob opnieuw oorlog met de Filistijnen was. Toen versloeg Sibbechai uit Husa, Saf, die een van de kinderen van Rafa was.
Er was opnieuw oorlog met de Filistijnen in Gob, en Elhanan, de zoon van Jaäre-Oregim, versloeg Beth-halachmi, die met Goliath uit Gath was. De schacht van zijn speer was als een weversboom.

Probleem wegvertaald
De Hebreeuwse grondtekst is hier onduidelijk over. De Statenvertalers zagen dus zelf al het probleem, dus voegden ze zelf ‘Beth-halachmi’ toe bij 2 Samuel 19. In 1 Kronieken 20 vers 5 vind je namelijk exact de zelfde passage terug.

Er was opnieuw oorlog met de Filistijnen, en Elhanan, de zoon van Jaïr, versloeg Lachmi, de broer van Goliath uit Gath. De schacht van zijn speer was als een weversboom.

De vertalers van de Hebreeuwse tekst van de Statenvertaling hebben het probleem in 2 Samuel 19 dus ‘weg’ vertaald. Hier staat het missende puzzelstukje. Niettemin zie je, dat bij 2 Samuel Lachmi ‘met Goliath was’, alsof die nog leefde. En zijn schacht was ook als een weversboom.

De Bijbel is kortom niet eenduidig, maar een lappendeken van boeken met elkaar overlappende verhalen die in verschillende versies circuleerden. Welk verhaal ‘hét’ verhaal werd is een kwestie van redactionele keuzes die redacteuren eeuwen geleden maakten. Feilbaar mensenwerk, het was ‘God zelf’ niet die het schreef.

Wie ‘God’ is, kun je ook niet eenduidig uit de Bijbel halen zonder het risico een karikatuur te maken. Een gesneden beeld, dus overtreding van het tweede gebod, dat kan ook ontstaan door ‘alleen de Schrift’ hier te hanteren.

Wiens uitleg daarvan? Welke vertaling? Dat is het tekort van het Protestantisme van Melanchton, Sola Scriptura. Achter ieder tekstverschil kan een kerksplitsing schuilen. Je algemeen religieus besef, eerbied voor het leven, verwondering kan het verschil maken. In ‘niks’ geloven is maar niks, saai. De Wereld is een Wonder, en we hebben een eigen traditie om dat Wonder te benaderen.

Voor mij geen Tibetaanse klankschalen, yogasessies of  holistische verbindingsthee drinken. We lezen de Bijbel, net als onze voorouders dat deden ‘en gij deed hen ontkomen’…

Benader de Bijbel dus welwillend met open handen om te ontvangen, en je kunt tekstuele problemen oplossen. Benader de Bijbel met gebalde kindervuistjes van iemand die aan wil tonen wat voor achterhaalde jodensprookjes het zijn… En dan krijg je de uitkomst van die houding als resultaat.

Toch kun je best voorstellen dat mensen bij een lange preek in slaap kunnen vallen.

Heb een goede zondag en doe bij het verlaten van dit webhuis een duit in de collectezak, mocht je iets opgestoken hebben:

Donatie bedrag:

€

Doneren