Pas dankzij een zangeres op het door ons georganiseerde Frijsia Festival in september 2022, leerde ondergetekende dat Gijsbert Jacobs (1603-1666) had bestaan: De dichter die als eerste het Fries- toen een gesproken taal- weer in geschreven rijm en proza gebruikte. Hij is ‘veel geprezen maar weinig gelezen’ in huidige tijd, vrijwel niemand kent zijn werk nog. De Speld steekt ondertussen de draak met het moderne subsidie-Fries. Zijn ‘ver-Frieste’ naam is Gijsbert Japix.

We gingen bij zijn geboortehuis in Bolsward langs, Boalsert in het uit spreektaal overgezette subsidie-Fries. Want een ‘ward’ is het echte woord met betekenis, namelijk de Germaanse aanduiding voor een ‘ward’ als in Leeuwarden, een ‘wierde’ net als in ‘woerden’ een terp. Daarom heb ik mijn eigen hoofdwerk op zoek naar de ziel van de Friezen ook niet toegespitst op ’taal.’

Die is veranderlijk en bovendien is het Oud-Fries uit bijvoorbeeld de Rustringer wets-teksten van een totaal andere orde dan het moderne subsidie-Fries. Mentaliteit, Natuur, Historie zijn veel meer definiërend voor wat een volk is, was of zou kunnen zijn. Met die kennis gewapend krijg je de motivatie om de taal te spreken.

Terwijl de moderne Friese beweging het paard achter de wagen spant, door alle kaarten alleen op taal te zetten, met pogingen deze soms kunstmatig anders te doen lijken dan het Nederlands. Er is een zak subsidie om taalonderwijs (taalûnderwiis?) op te dringen, en vervolgens volgen ver-Friezingen van woorden die aanvankelijk zelfs in het Nederlands niet bestonden. Of je krijgt ‘kamerawurk’ voor camerawerk en akwadukt voor ‘aquaduct’.

Dat Gijsbert Japix-huis was lang een museum, maar is nu in verbouwing. Om de hoek zit de bibliotheek met cultuurhuis, waar we een jubileumboek uit 2003 konden aanschaffen over zijn werk. Voor vijf euro. Ondergetekende groeide niet Friestalig op. Maar hoorde een leven lang Fries spreken en doet dat nu zelf ook.

Ik ben bovendien meer een kennislezer dan liefhebber van poëzie, dus geen wonder dat Japix aan ondergetekende voorbij ging, net als Obe Postma eerder. Wanneer we dan toch wat werk van Jacobs mogen citeren, doen we dit korte gedichtje ‘Sljocht en rjocht’, in de spelling van Japix:

Hoe deys leyt de wrâd omkere

Yn klear duwbbeld-hertigheyt

Jou uwz Lân weer ljaeve HEERE

d’ Ade roune yenfadigheyt

(Heel de wereld wentelt heden zich in dubbelhartigheid, geef ons Heer, de oude zeden: Eenvoud en rechtschapenheid)

Andermaal blijkt dat er anno 2026 net als in 1666 niets nieuws was onder de zon, pardon neat nijs is ûnder de sinne.

Werbisto
Je kunt kortom eventuele cultuursubsidie om de Friese cultuur en taal te stimuleren dus beter investeren in kennisonderwijs. Zodat de Friese taal ook het sociaal aanzien krijgt. Wanneer mijn Generatie X al niet eens meer wist wie Gijsbert Jacobs was….Dat er kunst en muziek in het Fries gemaakt wordt. Omdat het Fries zich als ‘buiktaal’ beter als zangtaal leent dan Nederlands, de taal van het belastingformulier en het koopcontract.

Dat heeft Syb van der Ploeg van De Kast goed gedaan met Nije Dei, en Mirjam van Twarres met ‘Werbisto’…zij zijn betere ambassadeurs voor het Fries geweest dan welke zak taalsubsidie ook. Misschien is Werbisto wel één van de mooiste, meest weemoedige liedjes uit de Nederlandse populaire muziekhistorie, onovertroffen door Nederlandse equivalenten.

Omdat het Fries zich als buiktaal- net als Engels maar ook Duits- zoveel beter leent voor romantische kunst, dan dat knotwilgerige Nederlands.

Dat aanzien van een taal maakt dat je er geen grapjes over maakt, maar dat je ‘De Friezen’ associeren gaat met handelsvolk, met een glorierijke historie, en een veel grotere geografische spreiding dan dit stukje Gazastrook aan het subsidie-infuus van Den Haag. Met creatieve ondernemende mensen, mensen met nationale trots en volksbesef die iets voor elkaar krijgen.

Magna Frisia, dat is mijn droom. Dat mensen niet meer de naam ‘Waddengebied’ gaan gebruiken maar het weer vanzelfsprekend vinden om dit gebied te vernoemen naar de historische invloedssfeer van de Friezen.

• Bekijk mijn hoofdwerk op zoek naar de wortels en ziel van De Friezen, www.lieverdooddanslaaf.com

Het beste commentaar is overigens: Heb alles zelf goed voor elkaar. Voel je onvrede of boosheid, zoek de oorzaak daarvan eerst bij jezelf, extreme ownership zoals militair Jocko Willink dat noemde. Niet ‘de omstandigheden’, de overheid is altijd al corrupt geweest, mensen niet altijd even lief, het leven altijd al een strijd. Boosheid kan ook voortkomen uit zelfverwijt. Dat je machteloos, stom en ineffectief bent geweest, en ‘de overheid’/omstandigheden/anderen vervolgens als projectie daarvan vindt.

Mea Maxima Culpa.