“Ik dood en maak levend” (Deuteronomium 32:39)

The Accuser op Michaelshof

Op de zondag geen profane boodschappen. Dan lezen we uit De Heilige Schrift, Het Boek dat de basis was van de Westerse Beschaving. Vorige week bespraken we de Perzische invloed op het Jodendom, wanneer Kores/Cyrus bij de profeet Jesaja (45:1) zelfs ‘messias’ genoemd wordt. Daarin zagen we ook al de passage dat God zowel het heil en het goede als het kwade en het onheil brengt.

Het sterke dualisme van het christendom over een strijd tussen ‘goed’ en ‘kwaad’ kom je bij de Joodse Tenach niet tegen. Dat dualisme kan een Perzische oorsprong hebben, terwijl ‘Lucifer’ een vertaalfout uit de Vulgaat kan zijn voor ‘morgenster’ uit Jesaja, uit een passage die sloeg op de Koning van Babel die de Joden vasthield in ballingschap.

De OT-God benadrukt vooral Zijn eigen soevereiniteit, brenger van zowel heil als onheil. Het dualisme in het christendom is juist zeer on-Bijbels, en ‘satan’ kan als creatie en gevallen engel niet een gelijkwaardige tegenmacht zijn van de Creator. Hooguit kan Sint Michael dat zijn als strijder tegen deze bedrijver van de zonde van hoogmoed in de Openbaring van Johannes.

Al even machtige Bijbel, Michaelskerk Wieringen

Lucifer, een creatie van de Vulgaat (Latijnse vertaling Tenach)
De Perzen zouden  een sterke invloed op de Joodse religie uitoefenen nadat ze hen van de Koning van Babel bevrijdden.  Mogelijk legden ze zo een kiem  voor vroegere versies van het christendom, dat immers weinig meer is dan Jodendom-light met wat neoplatonisme (idealisme) er over.

Ze hingen het Zoroastrisme aan, en dat kent een sterk dualisme, Goed versus Kwaad dat in de Bijbel volledig ontbreekt. Bij de Joodse JHWH vind je die scheiding niet, zoals je die later wel in het christendom tegenkomt tussen Jezus Christus (De Zoon-incarnatie van God) versus de satan.

Binnen christelijke kringen wordt de satan gezien als de gevallen engel, Lucifer. Die is een creatie van God zelf, die alleen zo zijn eigen bedenkingen gehad zou hebben over het sentiment dat God voor de creatie ‘mens’ zou hebben. Er is echter niet 1 Bijbelboek waar dat verhaal letterlijk in staat.

Het is de vertaling van een passage uit Jesaja 14 12-15, waarin de “morgenster” via de Latijnse Vulgaat tot het Latijnse ‘Lucifer’ werd vertaald. Via de King James-vertaling zou dat gevallen-engel-verhaal niettemin een eigen leven gaan leiden dankzij ‘Paradise Lost’ van John Milton.

De Jesaja-passage slaat op de Koning van Babel, die door JHWH via Kores aangepakt zal worden. Niet op de satan die als gevallen Engel uit de hemel wordt gebonjourd:

Hoe bent u uit de hemel gevallen,
morgenster, zoon van de dageraad!
U ligt geveld op de aarde,
overwinnaar over de heidenvolken!

De Sint Michael’s Tower

De Babel-obsessie van het Jodendom
Dat Babel ten opzichte van Jeruzalem ‘morgenster’ is, komt natuurlijk omdat het oostelijk van Jeruzalem ligt. De zon komt op in het….precies, Oosten. En vervolgens vind je een verwijzing naar de Toren van Babel, die tot God’s sterren zou reiken:

En ú zei in uw hart:
Ik zal opstijgen naar de hemel;
tot boven Gods sterren
zal ik mijn troon verheffen,
ik zal zetelen op de berg van de ontmoeting
aan de noordzijde.

Ik zal opstijgen boven de wolkenhoogten,
ik zal mij gelijkstellen met de Allerhoogste.

Prachtige kerk, Michaelskerk Wieringen

Maar de Babyloniërs werden door de Perzen verslagen, en in Jesaja 45 gelden zij als het werktuig in de hand van JHWH met Cyrus als ‘Mijn Gezalfde’ die de wraak uitvoert. De heerser “die zijn gevangenen niet losliet om naar huis te gaan” is duidelijk de Koning van Babel die de Joden als ballingen vasthield:

Echter, u bent in het rijk van de dood neergestort,
in het diepst van de kuil!
Wie u zien, kijken u aan
en letten op u:
Is dit nu die man die de aarde deed sidderen,
die koninkrijken deed beven,
die van de wereld een woestijn maakte,
haar steden met de grond gelijkmaakte,
zijn gevangenen niet losliet om naar huis te gaan?

De straf voor hoogmoed is voltrokken. En tegelijk heeft de Koning van Babel door zijn verwoesting van Jeruzalem een godsoordeel gebracht over de weerspannige Joden, die ongehoorzaam waren volgens de profeten.

De aartsengel Michael, wiens zwaard voor macht staat om het goede af te dwingen.

God schept het onheil en de duisternis
Hoe goed je ook zoekt, er is geen dualisme in de Tenach. We herinneren ons immers nog hoe een ‘boze geest des Heeren’ van Saul bezit nam, nadat hij uit de gratie viel. En de twee versies van de volkstelling die David wil houden. Bij de ene is het de satan die hem er toe aanzet. En bij de ander is het JHWH zelf.

In Jesaja is nergens enige sprake van een satan of lucifer die het kwade brengt, terwijl God zou staan voor het absoluut Goede in een dualistische tweestrijd. JHWH erkent zelf dat hij het onheil bracht in Jesaja 45 vers 6-7, wanneer Hij stelt:

Ik formeer het licht en schep de duisternis,
Ik maak de vrede en schep het onheil;
Ik, de HEERE, doe al deze dingen.

Die opvatting over de oorsprong van goed en kwaad (allebeide bij God zelf) sluit veel meer aan op andere passages uit de Tenach. In Deuteronomium 32:39 (Lied van Mozes) presenteert JHWH zich als de Soeverein die zowel doodt als levend maakt:

“Ziet nu, dat Ik, Ik het ben, en er is geen God met Mij;
 Ík dood, en maak levend; Ík versla, en Ik genees;
en er is niemand, die uit Mijn hand redt.”

Sint Michael

Worstelen/strijden met God
Geen greintje dualisme. In 1 Samuel 2:6 in het lied van Hanna is er ook geen greintje dualisme over een strijd tussen Goed en Kwaad. Er is enkel de soevereiniteit van JHWH, uit Wie alles is


“De HEERE doodt en maakt levend,
Hij doet in het graf neerdalen en Hij doet daaruit opkomen.
De HEERE maakt arm en maakt rijk,
Hij vernedert, ook verhoogt Hij..”

Klaagliederen 3:37-38 is nog explicieter:
“Wie is er, die spreekt, en het geschiedt, zo de Heere het niet beveelt?
Komt niet uit de mond des Allerhoogsten het kwade en het goede voort?” Klaagliederen 3 begint met een ware Jobstijding, kastijding die God hem steeds aandeed:

Ik ben de man die ellende gezien heeft aleph
door de stok van Zijn verbolgenheid.
Mij heeft Hij geleid en doen gaan aleph
in duisternis, en niet in licht.
Ja, Hij heeft telkens weer Zijn hand aleph
tegen mij gekeerd, de hele dag.

De ‘Tegenstrever’ is dus God zelf. Dat past natuurlijk bij het beeld van Israël, zij die strijden/worstelen met God.  JHWH is voor de Joden zowel een zegen als last, een eeuwige Meetlat waaraan zij zich moeten spiegelen en niet aan kunnen ontkomen.

Saint Michaels Mount, foto Afke Smit

JHWH wil Mozes in een herberg doden
Het meest expliciet zien we die mengvorm heil/onheil bij hoe JHWH een doodsengel zendt die alle eerstgeborenen van de Egyptenaren afslacht. Alleen wie een ramslam slacht en daarvan het bloed op de deurpost smeert ontkomt: Passcha heet dat nu nog steeds, Passover in het Engels. Met dat beeld is de gehele christologie doortrokken.

Net alsof je een vampier bezweert, dat je met bloedoffers het onheil moet afweren. Er is zelfs een passage in Exodus waarin JHWH zijn eigen profeet Mozes wil vermoorden, alsof Hij een mensachtig wezen is dat hem in de kroeg tegenkomt en belaagt. Dit staat in Exodus 4:24-26.

En het geschiedde op den weg, in de herberg, dat de HEERE hem tegenkwam, en zocht hem te doden.
Toen nam Zippora een stenen mes en besneed de voorhuid haars zoons, en wierp die voor zijn voeten, en zeide: Voorwaar, gij zijt mij een bloedbruidegom!
En Hij liet van hem af. Toen zeide zij: Bloedbruidegom! vanwege de besnijdenis.

Michael aan de hemel van de kerk van Oosterland

Satan versus Michael
Mozes is namelijk een Egyptische naam, niet Hebreeuws. Hij was nog niet besneden, en dus onbeschermd tegen JHWH. Hierin is JHWH gelijk aan een engel/boodschapper of doodsengel, die in de christelijke mythologie net zo goed ‘satan’ had kunnen zijn.

De associatie van ‘God’ met enkel ‘Het Goede’, zelfs van een Liefhebbende Vader die je persoonlijke Vriend wil zijn, die is dus niet Joods maar Christelijk. Na het finale Zoonsoffer is het kwade van JHWH bezworen, het ramslam geslacht zodat zijn doodsengel/engel der wrake en gramschap aan ons voorbij zal gaan wanneer we maar in Christus geloven.

Door zijn bloed beschermd zijn…Tegen wie? Tegen JHWH.

Het geslachte ramslam Christus bezweert het door de profeten als Jesaja, Ezechiël aangekondigde Godsoordeel, de Dies Irea (Godswrake) van een Eindtijd, die je als tweede zondvloed kunt zien, nu met bloed. Waarvan heeft Jezus ons dan gered?

Niet van de satan. Satan is irrelevant in de Tenach, machteloos zonder JHWH (Job) of zelfs inwisselbaar. En als creatie is satan per definitie natuurlijk niet het tegendeel van God, de creator. Een schepsel kan geen gelijkwaardig tegenhanger zijn van de Schepper. Verder zegt JHWH dat Hij zowel dood maakt als levend. Dus dan kan Jezus ons ook niet van de dood hebben gered, tenzij Hij ons dan dus van JHWH redde.

Hooguit is Satan in de Openbaring van Johannes de tegenhanger van de strijdende engel Michaël, als incarnatie van één doodzonde, de Hoogmoed. Misschien durven we nu dus wel de stelling aan, dat het dualisme in het christendom zeer on-Bijbels is en een andere oorsprong moet hebben. Tenzij Jezus ons in het Lucas-Evangelie (hoofdstuk 10:14) een versie van Joodse apocalyptiek leerde die verder bekaaid uit de verf kwam in de Tenach. Daarover volgende week meer.

  • Waardeer de zondagspreek bij het verlaten van dit webhuis met een bijdrage
€

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *