Wanneer ik mensen, ook Friezen, vertel dat het kleine vogeleilandje Helgoland in de Duitse Bocht een Fries eiland is, kijken ze je vaak aan ‘hij is gek’. Maar iedere drie jaar viert de Interfriesische Rat daar de Friesendroapen, een treffen tussen Noord Friezen, Oost Friezen en West Friezen. Afgelopen mei was het weer zover, een feest met culturele uitwisseling, Friese volksdansen, lezingen, zoals over de vroeg Middeleeuwse koning Redbad en het Halunder Fries, de Helgolander variant.

Foseteland zou in de tijd van Koning Redbad (-719) een plek zijn geweest, waar de Germaanse Godin van rechtspraak, Fosete/Fosite werd vereerd. De volgende legende doet de ronde op Goden van eigen Bodem, dankzij de hagiograaf van de christelijke missionaris Willibrord. Die zou daar in het jaar 700 zijn aangeland:

“Terwijl [Willibrord] zijn reis maakte, kwam hij in het grensgebied tussen de Friezen en de Denen op een eiland, dat door de inwoners Fositesland genoemd werd, naar een zekere god van hen, Fosite, omdat er heiligdommen voor deze god stonden.

Die plek werd door de heidenen zo in ere gehouden, dat niemand zich durfde te vergrijpen aan het vee dat daar graasde, of welke andere dingen dan ook. Noch waagden ze het om water te putten uit de bron die daar opborrelde, behalve zwijgend.”

Dat eiland zou Helgoland geweest kunnen zijn, al is Ameland hier ook een kandidaat. Maar dit verhaal uit de Vita Sancti Willibrordi zou aan Helgoland een extra magie geven voor de Friese beweging. Toen wij langs Helgoland vaarden met garnalenvissers was het eiland vooral een uitvalsbasis gemaakt van de offshore-windindustrie.

Na de Tweede Wereld Oorlog werd het eilandje door de Britten bezet gehouden, en gebruikt als doelwit om te oefenen voor hun Marine. Daardoor werd het in twee delen kapot geschoten. Pas later mochten de oorspronkelijke bewoners weer terugkeren.

Het is een roodstenen vlekje in de immense Noordzee, bekend bij vogelaars om de immense zeevogelkolonies van Jan van Genten en Drieteenmeeuwen.

Je zal er maar moeten wonen kortom, zo zestig kilometer van de wal op zo’n rotspuntje.

Maar het vlekje heeft dus een eigen burgemeester, die de Friezen driejaarlijks ontvangt bij de Friesendroapen. In 2028 heeft ondergetekende ook de kans eens te kijken, helaas was deze keer aan mij voorbij gegaan. Ik zat lekker op Kreta met Afke. En als je heel eerlijk bent, Kreta of Helgoland, dan is de keuze niet zo moeilijk.

Bovenstaande foto belandde in mijn Friezenboek ‘Liever dood dan Slaaf’ en hielp bijdragen aan de Groot Friese gedachte. Friesland is zoveel meer dan een provincie aan het (taal)subsidie-infuus van Den Haag. Het is een immens land geweest dat de hele kustzone tot Denemarken bestreek. Die gedachte motiveert je dan ook om Fries te gaan praten, nadat je dat van je jeugd af nooit wilde doen.

Hoewel er één korte periode was, omdat je met vriendjes altijd een boerderij bezocht voor het vogelen, waarna je met hun Stabij (echte Friese boerderijhond) langs het treinspoor op zoek naar eendennesten ging.

Ik associeerde het Fries met die verplichte les in de brugklas, met dat lullige ‘Oant Moarn’ van Piet Paulusma, B-artiesten op Omrop Fryslân (hee famke domakkest my ferlegen my dyn eagen sjochk’n famke famke’) terwijl je zelf liever de Scorpions en Whitesnake luisterde, te horen tijdens de lunch wanneer mijn vader (onderwijzer) pauze van school had, mensen met beperkte woordenschat die nooit uit hun postcode waren weggeweest, en stiekeme gereformeerden van de FNP

Wat een opluchting toen je eindelijk weg naar Wageningen kon, en later Amsterdam.

Maar met de associatie ‘proto-Vikingen van de Zuidelijke Noordzee’ ontstaat plots een hele andere drijfveer: je wilt bij de Groot Friese gemeenschap horen, en dan kun je niet met een bijna Haarlemse tongval Nederlands blijven spreken. Wie op dit vlak ook goed missionair werk deden, Baldrs Draumar met hun metal-album:

Gjin Goud, Gjin Silver, Frijheit is ús priis, lekker heidens meebrullen in de auto

We citeren ‘Goden van Vreemde Bodem’:

De tweede missionaris die Fositesland aandeed, was de Friese prediker Liudger, zo’n 85 jaar na Willibrord. Hij vond het eiland, in zijn heiligenleven Fosetesland genoemd, nog steeds in de “duistere greep van de vijand van God” – Willibrords onversaagde optreden had blijkbaar weinig impact gehad. Het verhaal in Liudgers Vita is duidelijk gebaseerd op dat van Willibrord.

Van het vee wordt hier geen melding gemaakt, maar de heilige bron was er nog, net als de heiligdommen voor Fosite/Forsete (RZ). Liudger vernietigde de heiligdommen en bouwden er kerken voor in de plaats. Hij bekeerde de lokale bevolking, doopte ze in de bron en maakte voorgoed een eind aan de verering van Fosite

Liudger was ‘yn fan ús’, geen ‘net fan hjirre’ als Bonifatius (bijl in z’n harses), en hij had het makkelijker om de heidense Friezen tot Bijbellezen te brengen, zodat ze geletterd konden worden.

Onder moderne ‘heidenen’ is het vernietigen van die oude heiligdommen nog steeds een dingetje. Ondergetekende is meer van het zogenaamde ‘syncretisme’, het opnemen van heidense gebruiken en daar een christelijk sausje over gieten. Laat die heilige eik toch lekker staan!

Denk nu aan de kerstboom bij kerst. Dan staat het maar niet in de Bijbel, dus? De Joden willen 1300 jaar na de moord op Bonifatius nog steeds niks van Jezus weten, net zomin als de heidense Friezen vroeger, die hebben ‘m zelfs laten kruisigen. Dat hebben de Friezen en Vikingen niet gedaan. Dus waarom zou je Joden en hun feesten dan als ‘echte’ christen juist meer moeten imiteren als purist, en geen Serranoham meer mogen eten.

Je hoeft niet te doen alsof álles dat mensen voor je deden helemaal verkeerd was, er zaten ook goede kanten aan. Denk aan het leven met de seizoenen en de natuur. Je hebt niet alleen ‘Het Woord’, een 2D-werkelijkheid die alles dicteren moet, en dan ook nog je beperkte begrip daarvan. Maar ook je zintuigen en intuïtie, en het leven in contact met de natuur houdt je voeten in de klei, nuchter.

Aan de andere kant mag je toch blij zijn dat de Friezen leerden lezen en schrijven, dat ze met steen leerden bouwen dankzij de monniken, die machtige zadeldakjes als vuurtorens van God op de terpen in het zeekleiland. Laat het heidense en het christelijke elkaar kortom lekker aanvullen, het natuurlijke en het geciviliseerde in symbiose.

Moraal van de Friesendroapen, dat er zoiets bestaat als Halunder Fries? Er is niet één ‘perfecte’ Friese taal (geef Frysk), maar dus meerdere varianten. Wil je jeugd weer Fries laten spreken, dan kun je daar nog zoveel subsidie tegenaan gooien, maar dat werkt niet. De MOTIVATIE om het te spreken maakt de taal, het idee deel van een gemeenschap te zijn die anders is dan de rest. Nu wil Afke het ook al leren, en we willen nooit meer uit Friesland weg.

• Schaf als het ideale feestdagenkado ook ‘Liever dood dan Slaaf‘ aan en leer je ware wortels ontdekken
• En/of: Gun Interessante Tijden een kerstbonus voor al het goede werk dat we hebben verzet

Donatie bedrag:

€

Doneren