Uit de studie van Elisabeth James (Universiteit van Portsmouth) in Marine Environmental Research
Een nieuwe overzichtstudie in Marine Environmental Research van EMV-invloeden (elektromagnetische velden) op vissen en schaaldieren, toont hoe kabels van windparken zowel gedrag veranderen als fysieke veranderingen veroorzaken. Van de 67 veld- en laboratoriumstudies die onderzoekers van de Universiteit van Portsmouth analyseerden, wijst tweederde van de studies op significante invloeden..
Jonge vissen en vissenlarven zijn het meest gevoelig voor EMV (EMF in het Engels) en schaaldieren. Dus ook garnalen, zoals garnalenvissers al merkten.
De studie past bij observaties over gezondheidsschade aan koeien door EMV in De Andere Krant (november 2025) als nu in de Boerderij berichtten op gezag van Stichting EMV-Dierwelzijn. Zwerfstroom (EMV) van wind- en zonneparken deed de gezondheid van koeien kelderen in een naburig boerenbedrijf. Marien leven kan nog veel gevoeliger zijn dan deze grote zoogdieren.
In de Boederij van 26 maart 2026
Meer zwerfstroomproblematiek door elektrificatie
André van den Oudenrijn verhuisde zijn boerenbedrijf, naar een gebied waar steeds meer windindustrie en zonne-industrie verscheen. De productie van zijn koeien kelderde van 10 duizend liter melk per koe naar 7000 liter. De koeien kregen vaker doodgeboren kalveren en ze wilden nauwelijks nog drinken.
Van Oudenrijn zocht twintig jaar naar de ‘bug’ in zijn veehouderij, en kwam uit bij zwerfstroom. De koeien op stal (met stalen frames, die als condensator werken) ‘likten’ heel voorzichtig aan het water dat ze kregen, terwijl een gezonde koe hoort te slorpen. Dat doen ze wanneer het water statisch geladen is. Van Oudenrijn zag dat dit gebeurde wanneer de zonne-industrie in zijn buurt ‘aan’ ging staan.
Nieuwe stichting van Van den Oudenrijn
Zoals De Andere Krant schreef:
De problematiek neemt alleen maar toe, omdat als gevolg van de energietransitie meer windturbines, zonnepanelen en batterijen geplaatst worden in Nederland. “Ik weet 100 procent zeker dat we meer problemen met zwerfstromen gaan krijgen door de toenemende elektrificatie van de samenleving”, aldus hoogleraar elektrotechniek Frank Leferink.
En
In 2022 werd het nabije windpark Piet de Wit, dat sinds 2003 dienst deed, ‘gerepowered’. Twaalf bestaande windturbines die sinds 2003 dienstdeden, zijn vervangen door zeven grotere exemplaren. De dichtstbijzijnde windturbine bevindt zich op ongeveer 900 meter van het erf van het melkveebedrijf van Van den Oudenrijn. Direct na deze operatie nam de melkproductie van het vee nog verder af. De koeien gingen ook minder drinken en kregen meer gezondheidsproblemen.
De Rijksoverheid stelde al wel een Kennisplatform EMV in, waarin RIVM en TNO werken. De Stichting EMV Dierwelzijn wil meer onafhankelijker onderzoek in de steigers zetten om de kennis over (dier)gezondheid en EMV te vergroten.
De nieuwste overzichtstudie toont bij 66 procent van studies invloed op gedrag en fysiologie
Bij 66 procent studies een effect
Wanneer grote dieren als koeien al gevoelig zijn voor zwerfstroom, dan is het logisch om nog grotere gevolgen te verwachten bij windparken op zee. Immers, zeewater is een elektrolyt, een enorme geleider van stroom en dus kan het veel gevoeliger marien leven door EMV geraakt worden.
Vissen oriënteren zich immers bij hun migratie door de Noordzee op aardmagnetisme. Die hebben van nature al voelhoorns voor natuurlijke EMV. En dus is het logisch wanneer zij dus ook gevoelig zijn voor antropogene EMV, dat dit hun gedrag verstoort.
Wil je in een vakgebied snel weten, hoe ‘de stand van zaken’ is, dan pak je een overzichtsstudie van experts. Die kijken dan hoe de vlag er bij hangt, en vervolgens kun je altijd verder in detail gaan via de publicaties die zij aanhalen. Deze studie van Elisabeth James van het Institute of Marine Science in Portsmouth is daarom erg bruikbaar.
Uit de studie in Marine Environmental Science
Studies naar EMV (elektromagnetische velden veroorzaakt door stroomkabels) hanteren vaak uiteenlopende proefopstellingen, meetmethoden, dus ze zijn niet goed te vergelijken. De marien biologen van Portsmouth University schiften daarom van 35 jaar bekend onderzoek, de studies die in meetmethodiek en proefopstelling vergelijkbaar waren. Ze schrijven vervolgens:
Submarine power cables (SPCs) associated with offshore renewable energy developments emit electromagnetic fields (EMFs) that can influence aquatic biota. Although research on this topic has increased, a comprehensive, systematic synthesis of observed effects across taxa and life stages, and biological contexts has been lacking.
Following PRISMA 2020 guidelines (PROSPERO ID: 1138188), we systematically reviewed peer-reviewed and grey literature published between 1990 and 2024. Of 1637 records screened, 67 eligible field and laboratory studies were included. Significant behavioural and physiological responses to EMF exposure were reported in 66% of studies, with early life stages (embryos, larvae, juveniles) and magnetosensitive taxa, particularly fishes and crustaceans being most frequently affected.
Effects occurred even at environmentally relevant intensities (<250 μT).
Maar hier hoor je ze dan niet over, ’s werelds grootste zeewindfarm in natuurgebied van dolfijnen en walvissen
Dus ook bij relatief kleine magneetveldsterktes, was al een invloed op gedrag meetbaar. Dat komt overeen met waarnemingen die tongvisser Jurie Post ons al meldde. Hij vist al veertig jaar in de Duitse bocht op Tong en Schol. Die Duitse Bocht rond Helgoland wordt volledig volgeheid met zeewind-industrieterreinen.
Post zag met de komst van windparkende distributie van platvis veranderen. Hij heeft een logboek van decennia vangstdata, die een correlatie en misschien dus ook RElatie met de komst van windparken kan aantonen. Want EMV heeft dus alvast een bewezen invloed. Maar die invloed kan dus per diersoort verschillen.
EMV kan ook sterfte van larven en viseieren veroorzaken
Deze studie van de Universiteit van Stettin in 2025 in Aquaculture Reports, toont bijvoorbeeld hoe EMV de sterfte van viseitjes bevordert bij Zeeforel en Snoek. Terwijl andere soorten minder gevoelig zijn.
Vast staat alvast, dat overheden de effecten van zwerfstroom (als EMV-verschijnsel) hebben gebagatelliseerd. Het voorzorgprincipe dat de overheid tegen veehouders en visserij hanteert bij natuurvergunningen, paste dit bevoegde gezag met haar windboeren dus niet toe op eigen initiatieven. De studie in Marine Environmental Research zet nieuwe vraagtekens bij die opstelling.
- Waardeer het onderzoek van Interessante Tijden, je Studiecentrum voor Natuurlijke Historie, zodat we tijd hebben in de materie te duiken.