Een econoom kan met prof.dr. voor de naam economische ‘groei’ veinzen op papier in BNP, terwijl de groei plaatsvindt binnen een steeds kleinere punt van grote bedrijven en banken. En terwijl meer Nederlandse MKB-bedrijven in buitenlandse handen verdwijnen, winkels sluiten, personeel in kwaliteit afneemt, de boerenstand in de sloop gaat en een hele visvloot door de shredder.

Dat is het zogenaamde Cantillon-effect in actie, ‘geld trekt geld aan.’

Wie in het systeem van geldcreatie uit niets vooraan staat, de banken, halen de voordelen terwijl de rest van de economie achteraan sluit en de klap krijgt. Maar ook: Wie al groot is wordt groter. Zo kan Big Fish steeds meer kleintjes opslokken. Dat doen niet alleen de Japanners, maar ook P&P en Van der Zwan/Cornelis Vrolijk.  

“Onze identiteit blijft het zelfde”
In 2024 viel het Urker vishandelsbedrijf (mkb, 80 FTE) Northseafood in Japanse handen, de multinational Kyokyo verwierf een meerderheidsbelang. Directeur Pieter Tol meldde toen voor Urkerland dat dit geen gevolgen zou hebben. Zijn bedrijf is typisch MKB: middenbedrijf = 50-250 medewerkers, kleinbedrijf 10-50, microbedrijf 2-10.

Bij Northseafood werken op dit moment ruim honderd mensen, die samen 80 fte vervullen. Tol: ,,Dat verandert niet. Onze focus en identiteit blijven dezelfde.””

Maar Visserijnieuws meldde afgelopen week, dat het bedrijf nu een Japanse directeur krijgt. Eerder was Van der Lee fish gefuseerd met See Food Connection, dat voor 70% in handen was van het Japanse Maruha Nichiro. Hun persbericht stelde:

Bij Van der Lee Seafish blijft alles zoals u gewend bent. Wij blijven onder onze eigen naam opereren, met hetzelfde team en dezelfde producten.

Die gaan nu – zo meldt Visserijnieuws– per april verder onder de nieuwe naam van het Japanse moeder-concern, Umios. Of Van der Lee dus Van der Lee blijft… In IJmuiden zagen we al dat het Nederlandse Maxima Seafood in Japanse handen belandde.

Ik sprak verder met de Urker vishandel-expert op dit terrein, de hoofdredacteur van Visserijnieuws. Die meldt dat er een ver-Noorsing heeft plaatsgevonden, waarbij Noorse vismultinationals Urker bedrijven overnamen of daar een groot aandeel in kregen.

Een groot voorbeeld is Leroy. Daarnaast kreeg het Zalmhuys een Noorse aandeelhouder. Het familiebedrijf Visscher Seafood (Van de Brouwer-familie die uit Elburg afkomstig was) veranderde de naam in Norwegian Seafood. Maar dat zou ook zijn gekomen doordat ze een aandeel verwierven in Noordse bedrijven als zalmverwerker.

Gross Value Added (Buto Toegevoegde Waarde) is geen BNP
Twan Houben van Indepen berichtte op gezag van McKinsey in 2023 welke welvaartstransitie van middenklasse en mkb naar Mr Global plaatsvindt. Hij schreef hoe de overnames van MKB-bedrijven door multinationals de economie veranderen:

2021 was een topjaar voor overnames volgens M&A specialisten. In mei van dat jaar kwam een rapport van organisatiebureau McKinsey uit met de titel ‘A new look at how corporations impact the economy and households’.

Uit pagina tien van dat rapport blijkt dat Nederland (door overnames van mkb-bedrijven) in een kleine 25 jaar tijd steeds afhankelijker is geworden van grote internationale bedrijven. In 1996 kwam 34 procent van ons bruto nationaal product (bnp) van multinationals, aldus het rapport. In 2018 waren multinationals al verantwoordelijk voor 61 procent van ons bnp.

Die interpretatie klopt alleen niet helemaal.De term ‘gross value added’ – Bruto Toegevoegde Waarde- is een andere meetmethode dan direct BNP-aandeel. Het betekent dat de grote jongens dus steeds meer verdienen, en een deel van die winst realiseren ze in het buitenland.

Dat betekent dus, dat in Nederland gevestigde multinationals meer in het buitenland verdienen. En die ‘groei’ komt niet noodzakelijk ten bate van de Nederlandse economie. Volgens het CBS droegen multinationals in 2021 voor 31 procent bij aan het BNP.

Multinationals waren goed voor 31 procent van het bruto binnenlands product (bbp) in 2021. Het grootste deel hiervan kwam voor rekening van buitenlandse multinationals (145 miljard euro; 18 procent) en een kleiner deel van Nederlandse (102 miljard euro; 13 procent). In 2015 was het aandeel van Nederlandse multinationals in het bbp nog 15 procent

Het klopte dus niet wat Indepen schreef. Want in 2015 lag het aandeel van Multinationals ook al rond de 30 procent. Wel vindt een grote verschuiving in het mkb plaats volgens CMS naar een hoger aandeel ZZP’ers van 70% naar liefst 92%. Wat al die 1-pitters toevoegen aan waardecreatie kun je afvragen…

 Wie geld heeft trekt meer geld aan
Voor mijn onderzoek ‘het klimaat als financieel product’ moet ik een studie Economie bijvolgen. Zo maak ik kennis met het Cantillion-effect. Dat is kort gezegd het idee dat wie al geld heeft meer geld aantrekt. Eigenlijk stelde Jezus al vast dat ‘wie niets heeft, ook wat hij heeft zal hij verliezen’… en het omgekeerde. Wie wel iets heeft, en dat goed investeert die zal steeds meer krijgen.

Dit effect, beschreven door de 18e-eeuwse econoom Richard Cantillon, stelt dat nieuwe geldcreatie (monetaire expansie) niet neutraal is: de eersten die het nieuwe geld ontvangen (banken, financiële sector, grote bedrijven en vermogenden) kunnen ermee kopen vóór prijzen stijgen. Terwijl middenklasse, lonen en MKB het laatst krijgen en koopkracht verliezen.

Zo krijg je dus welvaartsconcentratie bij partijen die al het meeste geld hebben.

Dat gebeurt helemaal, wanneer je via de centrale bank de geldpers aanzet en waarde uit ‘niets’ kan fabriceren. De eerste partijen die dat fiat geld krijgen, kunnen het beste bod doen op echte spullen, meestal vastgoed. En zo concentreert dankzij het fiat-geldstelsel steeds meer kapitaal zich in handen van steeds minder mensen.

Dat zelfde gebeurt wanneer je sloten publiek geld pompt in anders niet-productieve sectoren die louter waarde vernietigen. Denk aan asielzoekers in hotels, of subsidies voor windturbine-exploitanten en waterstoffabrieken. Van der Valk verdient er aan, maar de omgeving verpaupert. Want die vuile uitvreters komen enkel halen, niks brengen.

Windpark Fryslan krijgt 1,2 miljard euro subsidie die terecht komt bij Eneco, en het bedrijf Ventolines. Maar er zou niet genoeg geld zijn om de Krúsrak-brug bij Sneek te repareren.

Er zijn meerdere gepubliceerde studies die deze welvaartsconcentratie kwantificeren en (deels) linken aan het fiat-geldstelsel via het zogenaamde Cantillon-effect. In een fiat-stelsel (zonder gouddekking, sinds 1971 volledig in de VS) is deze expansie vrijwel onbeperkt mogelijk via centrale banken. En dat versterkt opwaartse welvaartsconcentratie.

Morgen meer over dit effect, want hier ligt een sleutel bij het begrijpen van ‘het klimaat’ als financieel product: opwaartse welvaartsconcentratie. Je kunt alles van ecologie, klimaat enzovoort weten, maar weet je niets van economie. Dan snap je het totaalplaatje niet. En omgekeerd. Ik krijg sterk de indruk dat economie net zo’n pseudowetenschap is als ecologie, dat ‘valse concreetheid’ als euvel deze discipline domineert.

Denk alleen al aan BNP, je kunt via overheidsbestedingen doen alsof het BNP groeit, terwijl tegelijk de handel en nijverheid, productie en industrie ineen storten. Dat je niets van waarde meer maakt, winkelstraten leeg komen, hotels vol zitten met asieluitvreters, productie naar het buitenland verplaatst, kwaliteit en mentaliteit van personeel kelderen.

BNP is het ‘average global temperature’ van de staatshuishoudkunde.

In de tussentijd, wil je dat ik de onderste steen boven krijg, help mij dan met een kleine of grotere bijdrage zodat ik kan graven.

Donatie bedrag:

€

Doneren