Op de zondag geen profane boodschappen. Dan lezen we uit De Heilige Schrift, Het Boek waarop de Westerse Beschaving duizend jaar lang rustte, van Karel de Grote tot de Franse Revolutie.

Vandaag duiken we in de herkomst van de naam ‘Israël’, die JHWH geeft aan Jacob. ‘Isra’ kan in het Hebreeuws zowel ‘strijden’ als ‘heersen’ betekenen. De bekendste versie is de nachtelijke worsteling van Jacob met ‘een Man’ bij de rivier de Jabbok uit Genesis 32. In Genesis 35 lezen we een andere toedracht, waardoor Jacob de naam Israël krijgt. 

 Israël wordt vervolgens de naam van de man die ‘hielenlichter’ heet en die zijn vader en broer bedroog voor de ouderlijke Zegen en Eerstgeboorterecht. Die krijgt vervolgens ook van JHWH de zegen. Maar waarom kiest JHWH de Bedrieger dan boven de oprechte Ezau, en wordt Ezau als ‘Edom’ met nazaten de Edomieten later een vervloekt mens?

Genesis 27, de Hielenlichter die dubbel bedrog pleegt
We weten nog dat Jacob en Ezau als tweelingen in de buik van hun moeder Rachel al worstelden, waarbij Jacob de ‘hielenlichter’ van Ezau was. Hij hield zich aan de hielen van Ezau vast, toen Ezau als eerste werd geboren, en kreeg daarom de naam Jacob, Ya’ aqov wat letterlijk ‘hielenlichter’ betekent in het Hebreeuws, waarin ‘aqev’ staat voor ‘hiel’.

Wanneer je onbevangen het Ezau-Jacob-verhaal leest, kies je eerder partij voor de grootmoedige en mannelijker Ezau dan het achterbakse moederskindje Jacob.

Dus toen Jezus Christus de onoprechtheid van geloof bij de toenmalige priesterklasse aanklaagde, klaagde hij daarmee eigenlijk niet de Jacobs-mentaliteit aan van hun eigen stamvader? Immers, het bedrog van Jacob leidt tot zegening. Terwijl Ezau in de rest van de Bijbel als de kwaaie peer wordt afgeschilderd. Die zou als ‘Edom’ met zijn nageslacht zelfs uitgeroeid moeten worden volgens de profeet Obadja.

Ezau verklaart in Genesis 27 (34-36) ook letterlijk:

Toen Ezau de woorden van zijn vader hoorde, gaf hij een zeer luide en bittere schreeuw, en zei tegen zijn vader: Zegen mij, ook mij, mijn vader!
Hij antwoordde echter: Je broer is met bedrog gekomen en heeft je je zegen afgenomen.

Hij zei daarop: Wordt hij niet terecht Jakob genoemd, omdat hij mij nu twee keer bedrogen heeft? Mijn eerstgeboorterecht heeft hij mij afgenomen, en zie, nu heeft hij mij mijn zegen afgenomen.

Israël tegen Edom
Het patroon in Genesis is bekend, sinds Kain en Abel, waarin JHWH partij kiest tegen Kaïn. En dus kan Jacob de stamvader worden van een ‘uitverkoren’ volk en Israël gaan heten. Terwijl Ezau als ‘Edom’ de stamvader van een verdoemd volk wordt. Genesis 32 vertelt de Israël-wording van Jacob, op het moment dat hij voor Ezau op de vlucht is die zijn bedrog wil afstraffen.

Maar Jakob bleef alleen achter, en een Man worstelde met hem, totdat de dageraad aanbrak.
En toen de Man zag dat Hij hem niet kon overwinnen, raakte Hij zijn heupgewricht aan, zodat het heupgewricht van Jakob ontwricht raakte toen Hij met hem worstelde.

En Hij zei: Laat Mij gaan, want de dageraad is aangebroken. Maar hij zei: Ik zal U niet laten gaan, tenzij U mij zegent.
En Hij zei tegen hem: Wat is uw naam? En hij antwoordde: Jakob.
Toen zei Hij: Uw naam zal voortaan niet meer Jakob luiden, maar Israël, want u hebt met God en met mensen gestreden, en hebt overwonnen.

De Man/Mensen die vervolgens ook ‘God’ heet, spreekt dus tegen de Hielenlichter, en geeft hem de naam Israël aan iemand die strijdt/heerst met God.

Jakob vroeg daarop: Vertel mij toch Uw Naam. En Hij zei: Waarom vraagt u naar Mijn Naam? En Hij zegende hem daar.
En Jakob gaf die plaats de naam Pniël. Want, zei hij, ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht, en mijn leven is gered.

Vervolgens zou Hielenlichter/Bedrieger wel mank gaan, omdat zijn heup ontwricht was geraakt bij de worsteling.

Waar komt de naam Israël vandaan?
 Er is echter een tweede verhaal over hoe Jacob aan de naam Israël komt. Hier worstelt hij niet met ‘een Man’/Mensen bij de rivier de Jabbok. Maar hij gaat naar Bethel, en nadat God tegen hem spreekt krijgt hij de naam Israël en een Goddelijke zegening.

De naam Bethel stamt uit Genesis 28. Daarin droomde de voortvluchtige Jacob al over de Jacobsladder, waarover engelen van God naar hem toe klommen. Totdat JHWH rechtstreeks tegen hem zou gaan spreken en een zegening uitspraak, met de belofte van rijk nageslacht.

Genesis 32 speelt zich af bij Bethel (voorheen Luz, net als in Genesis 28), waarna Jacob opnieuw de zelfde zegening ontvangt als in Genesis 28. Hij krijgt eerst de opdracht naar Bethel te gaan, en God spreekt tegen Jacob in eerste persoon dat te doen, dus de plaats bestaat al en het is gewoon dat Jacob een stem van God hoort:

Daarna zei God tegen Jakob: Sta op, ga naar Bethel en ga daar wonen en maak daar een altaar voor de God Die aan u verschenen is, toen u vluchtte voor uw broer Ezau.

Maar Jacob noemt die plaats dan ook weer opnieuw Bethel alsof dat nog niet is gebeurd:

Zo kwam Jakob in Luz, dat in het land Kanaän ligt – het tegenwoordige Bethel – hij en al het volk dat bij hem was.
Hij bouwde daar een altaar en noemde die plaats El Bethel, want God had Zich daar aan hem geopenbaard, toen hij voor zijn broer vluchtte.

Toen stierf Debora, de voedster van Rebekka, en zij werd begraven ten zuiden van Bethel, onder die eik die hij de naam Eik van geween gaf.

En God verscheen opnieuw aan Jakob, nadat hij uit Paddan-Aram gekomen was, en Hij zegende hem.
God zei toen tegen hem: Uw naam is Jakob, maar uw naam zal voortaan niet meer Jakob luiden, maar Israël zal uw naam zijn; en Hij gaf hem de naam Israël.

Verder zei God tegen hem: Ik ben God, de Almachtige. Wees vruchtbaar en word talrijk. Een volk, ja, een menigte van volken zal uit u ontstaan; koningen zullen uit uw lichaam voortkomen.

Het lijkt er op dat hier de twee eerdere verhalen vermengd zijn geraakt. Of dat er meerdere versies van een gelijkaardige gebeurtenis circuleerden, die door latere redacteuren achter elkaar zijn geplaatst. Dat kom je heel vaak tegen in de Bijbel. Denk aan het verhaal, waar Saul achter David aan jaagt, en waar David hem twee keer achter elkaar in zijn slaap treft maar niet doodt.

Die feilbaarheid als mensenwerk maakt de Bijbel voor mij interessanter, dan het idee dat iedere letter letterlijk genomen MOET worden omdat je anders bang bent dat je niet meer ‘gelovig’ bent of heten mag.

Daardoor kun je nu wel de hamvraag van dit verhaal stellen: Waarom kiest JHWH een bedrieger uit om stamvader van zijn volk te zijn, en niet de veel oprechtere maar misschien wel wat dommere Ezau? Houdt God van leugenaars, hielenlichters? Of is dat een andere God dan die we via Jezus Christus geopenbaard kregen, de Vader? Jezus hamerde juist op de eigenschap die Jacob zo deerlijk miste: Oprechtheid, maar die je bij David wel weer ziet.

• Geef een onderbouwd antwoord in de comments, geen stom geneuzel maar iets verstandigs, en heb een goede zondag

Donatie bedrag:

€

Doneren