Mooi bakstenen museum dat perfect in de dorpsomgeving past
Het Wierdenland Museum in terpdorp Ezinge trekt op een mistige zondag honderden bezoekers voor ‘Gronings Licht’. Dat is een expositie van realistische schilders die wonen in het niets dat boven Groningen gaat, de Ommelanden.
De aquarellen van ‘Waddenschilder’ Geurt Busser vangen dat bijzondere licht het beste, maar ook Isabella Werkhoven verstaat de kunst om de magie van dat licht op doek te vangen. Dikke aanrader en een bezoekje waard!
Het licht in de Ommelanden is ook magisch: Aduarderzijl, schets met het mobieltje
Mooier dan ‘in het echt’
Afke en ondergetekende hebben niks met ‘moderne’ kunst, prutsers waarbij het ‘gelul’ en de pretentie compenseren voor het eigen ambachtelijk onvermogen. Mensen die niet ‘het universele’ willen verbeelden maar enkel het eigen ego exposeren, alsof ze kleine kinderen zijn: Kijk, zie MIJ.
Anders wordt het wanneer je kunstschilders hebt die hun vak verstaan, die écht kunnen schilderen en die dat ambacht ook beheersen in hun jacht naar de essentie, het universele.
Afke is verslingerd aan de Britse magisch realisten, zoals John Millet en zijn Ophelia. Die compositie brachten we in ver-Frieste vorm in beeld voorop het eigen fotoboek Liever dood dan Slaaf.
Wij Friezen hadden verder Alma Tadema. De Groningers hebben Tik Tok Tammo.
Wij hebben nu twee prachtige werken van dé Friese sfeerschilder van dit moment, Gert Jan Veenstra in huis. Daar raak je nooit op uitgekeken, iedere keer dat je er voor gaat staan kun je in het schilderij opgaan, er in wegdromen. Hij maakt de werkelijkheid mooier dan zij ‘in het echt’ is.
Terp van Ezinge met zicht op Reitdiep
Ander licht dan in Drenthe
Dus dan is het toch aardig voor die Groningers dat zij ook wat in huis hebben. Meteen bij binnenkomst wijzen twee vrijwilligers aan de toonbank op de introductiefilm ‘Gronings Licht’, die de kunstenaars en hun werk aan je voorstelt. Dan maak je kennis met hun werkwijze en waarom het licht bij ons in Friesland en de Groninger Ommelanden anders is dan bijvoorbeeld al in Drenthe of Brabant.
Er leek een soort ‘Groninger’ school ontstaan, omdat op de Minerva-academie in de jaren ’70 nog echt goed tekenles werd gegeven. Tel dat ambachtelijk-realistische werken op bij de goedkope woningen in het Hoogeland, en er klontert een clubje samen met hun leermeesters die ‘echt schilderen’ kunnen.
Aduarderzijl
Wie daar ook les kreeg is de beste vogelschilder van Nederland, Ewoud de Groot. Die vertelde dat ze daar allereerst echt leerden tekenen, en dat vertelden de kunstenaars in ‘Gronings Licht’ ook. Ewoud is daarmee doorgebroken in de Verenigde Staten
Wanneer je de introfilm ‘Gronings Licht’ in de Wierdendland-bios instapt, heb je bij de entree al een prachtig schilderij van Isabella Werkhoven gezien. Van een berkenbosje, dat precies dat magische licht vangt waarnaar je als fotograaf ook op zoek bent.
Zoals bij deze plaat, die nog in Liever dood dan Slaaf terecht kwam, die kun je alleen maken in het Zeekleiland van Friesland en de Ommelanden:
Aan de Westoever van de Middelzee, de Hegedyk
Ondergetekende heeft sinds publicatie van Liever dood dan Slaaf geen serieuze poging tot fotografie gedaan. Maar zelfs met je mobieltje op pad kon je gisteren in de zeekleilanden rond Ezinge nog iets van die magie vangen in een digitaal schetsje
Schapendijk tussen Garnwerd en Aduarderzijl
Wat opvalt is dat de vijf schilders enorm uiteenlopende persoonlijkheden zijn met totaal andere stijl. Henk Helmantel maakt stillevens die in lijsten zitten als van de Oude Meesters uit het Rijksmuseum. Hij schilderde ook potten uit de terpopgravingen van Ezinge, die bij de expositie daarvan in het museum hangen.
Daarbij gebruikt hij het natuurlijk licht dat zijn atelier invalt.
Isabella Werkhoven wist van een leeg openlucht-zwembad in de winter een winnaar te maken. Museum Belvedère in Oranjewoud/Heerenveen kocht dat werk aan, maar het hangt nu te kijk in Ezinge. De startblokken lijken plots zeven kruisen als in een grafveld, en hoe doet ze het…dat licht!
Geurt Busser snapt het
De Waddenschilder Geurt Busser was de persoonlijke favoriet als grootmeester van Het Licht, ook in zijn aanpak. Hij vaart met zijn bootje het Wad op, en maakt zijn aquarellen met Waddenzeewater, in de drek van het Wad zelf. Er zijn er genoeg die proberen wat Busser lukt, die essentie en magie vangen van dat alsmaar veranderende licht en wolkendek, het oertype daarvan.
Dus heb ik met het mobieltje even een foto van zijn werk gemaakt, dat je het zelf controleert en ziet: die snapt het. Hieronder zie je uit mijn eigen fotoboek ‘Liever dood dan Slaaf’ zo’n poging:
Kwelder Koehoal, uit www.lieverdooddanslaaf.com
Het topstuk van de archeologen-collectie in Wierdenland is een dood paard, waar je niet aan trekken kunt, omringd door kapot aardewerk. Leuk dat Groninger archeologen zo’n hobby hebben, maar daar ben je snel doorheen. Ze etaleren daar de bewoningshiaat-theorie, alsof Friesland volledig ontvolkt zou zijn geweest tussen de tweede en vijfde eeuw. Terwijl dat niet zo zwartwit was, zoals PCA Boelens al vaststelde.
Dus een topzet om het prachtige stenen gebouw van het museum in te zetten voor verbeelding van de natuurlijke historie van het niets dat boven Groningen gaat. Wierdenland’s ‘Groninger Licht’ expositie is het dus dubbel en dwars waard om te bezoeken.
Het enige minpuntje blijft dat Wierdenland alles ‘Gronings’ blijft noemen, wat in feite gewoon Friesland was. Tot Heiligerlee, waar Graaf Adolf is gebleven ‘in Vrieslant in den Slag’ volgens het Wilhelmus. Terwijl Joost van Vondel ‘Groningen’ nog ‘die Vriese stad’ noemde.
Oostum, op de terugweg met mobieltje genomen
Friezenlicht had de lading dus meer gedekt in het land, de Ommelanden, dat eeuwen eerder de Pompeblêden in de vlag droeg dan de provincie-Friezen.
Vervolgens trek je dat prachtige weidse zeekleiland zelf in met dat licht, bezie het vanaf de Terp van Ezinge, zie het Reitdiep/Hunze richting Lauwerszee kronkelen, Elektra is ook al zo’n magische plek. Bezoek Aduarderzijl, waar een door de monniken van het klooster van Aduard gegraven gracht uitmondt bij een sluis in het Reitdiep.
Oost ende West Vrieslandt’s beschrijvinge: iemand die hier ‘Groningen’ ziet, behalve die Friese stad Groningen?
Samen met het zeekleiland van Westerlauwers Friesland en haar honderden terpdorpjes behoort dit Friezen-landschap tot het meest unieke ter wereld met haar eigen magie. Hierin graveerden mensen door de eeuwen hun eigen verhalen in dijkjes, terpen, kronkelwegen, sluizen, polders, landaanwinningen, boerenplaatsen, de magnifieke zadeldakjes.
Ga je het eenmaal zien, dan kun je daar aan verslingerd raken. Mooier dan de expositie Gronings Licht, dat was dus uiteindelijk het landschap zelf buiten het museum. Genieten daar, van het licht, de mist en een borrel met bitterballen in Garnwerd aan Zee. En wat jammer dat ze daar al vierhonderd jaar geen Fries meer willen spreken, maar door dat Saksische Groningen zijn ingenomen, zo dichtte Obe Postma al een eeuw terug.
Is daar écht niet iets van terug te draaien? Of anders: waarom hebben wij hier in Wester-Lauwers Friesland niet een betere expositie, Friezenlicht, waar en wanneer?
Bestel Rypke’s Pelgrimstocht door de Friese Natuur op zoek naar Vrijheid HIER.