In de bioscoop van het Fries Museum ‘Slieker’ zagen we de film ‘Meer dan Babi Pangang’ van Julie Ng, dochter van een Chinese restauranthouder. Die film gaat over dé Chinese bijdrage aan de Nederlandse eetcultuur die iedereen van mijn generatie (jaren ’70) kent:

Geroosterd varkensvlees met zoetzure saus, aka Babi Pangang, de Indonesische naam voor geroosterd varken, de Dubbele Whopper van de Afhaal-Chinees.

Gedeputeerde Sietske P. komt ook in de film voor als Fries liefhebber van dit meest laagdrempelige ‘uit eten’-gerecht voor de Friezen. De film werd gesponsord door de Franeker oliefabrikant Levo. Daar stapelde ondergetekende in 1993 nog botervlootjes als bijbaan, om de nieuwe stereo te financieren.

Chinezen zijn wat mij betreft voorbeeld-buitenlanders, waar je niets negatiefs over kunt zeggen. Ze kwamen hier om te werken, ze klaagden nergens over, ze komen uit een millennia oude beschaving met eigen cultuur. Ze ondervonden ook weerstand, discriminatie. Recent werden Chinezen weer gepest door de overheid. Sinds 2024 blokkeert het UWV de aanstelling van Aziatische koks. Die krijgen geen werkvergunning meer.

Chinese restaurants zouden eerst maar hier in Europa een waardeloze werkeloze of mbo’er moeten zoeken voor de keuken. Zo’n kansenparel, in plaats van een echte Chinees die echt Chinees koken kan. Vandaar dat de actiegroep Aziatische Horeca werd opgericht, die een petitie-actie begon. De petitie ‘Geen Kok geen Wok, geen Smaak geen Zaak’ werd al 38 duizend maal ondertekend.

Andermaal reageerden de Chinezen weer uiterst beschaafd en beheerst. Terwijl sinds de maatregel al zeshonderd restaurants de deuren moesten sluiten: geen personeel meer.Plots blijkt ambtenarij wél selectief tegen het aannemen van buitenlanders op te kunnen treden.

Eerder profiteerden de Chinese restaurants van een door Lodewijk Asscher ingevoerde regel, het Wok-akkoord, dat met de Chinese zaak rekening hield. Je kunt niet zomaar even in een paar maandjes leren om Aziatisch te koken, dat vraagt culturele kennis en jaren ervaring.

De Chinezen die hier in de jaren ’60 en ’70 uit Hong Kong kwamen, vestigden zich in bijna ieder dorp van enige omvang als restauranthouder.

Ze werkten zeven dagen in de week de hele dag. Ze klagen niet. Kom daar bij een modern Gen Z wapperhandje Nederlander eens om. Mijn god wat zijn die traag en lui: het doet zeer aan je ogen om die te zien ‘werken’. De verklaring voor het gros van ‘personeelsgebrek’ lijkt mij daar te liggen. Moderne Nederlandse jongeren zijn lui, verwend.

Chinezen zijn mensen om een voorbeeld aan te nemen.

Wij kenden in mijn geboorteplaats Franeker twee Chinese restaurants, De Pauw en Cheung Kwong. Laatst genoemde heeft met de nieuwe generatie het restaurant succesvol aangepast op de nieuwste trends. Sushi er bij, shared dining, en iedere dag zit het er nu stampvol.

Op Afke haar verjaardag hebben we daar fantastisch gegeten.

De eigenaar is de zoon van de eerste generatie Chinees, die zich daar vestigde. Die werd door hard werken en kwaliteit het afhaal-begrip van mijn geboortestadje. Zijn zoon deed nog VWO op de zelfde school als ondergetekende, de RSG Simon Vestdijk in Harlingen.

Dat heb je ook bij Chinezen: die zijn ambitieus en nemen niet met minder genoegen.

Dus vind je Chinezen ook bij hoger opgeleide beroepen, waar andere mensen in het kansenparelstadium met potten subsidie blijven steken. Je zult geen enkele Chinees terug vinden in de criminaliteit-statistieken, laat staan bij verhalen over ‘jongeren’ die hele stadswijken verpesten.

En dan: wie is er niet opgegroeid met Bruce Lee, Kung Fu, met vechtsport, het Shaolin Klooster.

Laat die Chinezen maar schuiven, Afke en ik willen er ook graag nog eens een rondreis maken. Dat geklep over ‘het gele gevaar’ en ’the China Virus’, het is afgunst en angst voor mensen die gewoon minder LUI zijn dan Nederlanders. Net als tegen Joden. In Nederland zijn alleen die buitenlanders welkom die door Linkse eigengeilers met subsidies gepamperd kunnen worden. Maar oh wee als ze succesvol op eigen benen kunnen staan.

En dan, NeDDRland is minstens zo communistisch geworden, helemaal straks met de Digital ID er bij met je digitale tweeling er op.

Julie Ng vertelt in de film hoe ze zich schaamde voor Chinees zijn. Omdat er grapjes over Chinezen werden gemaakt, en op haar schoolverjaardag werd een denigererend liedje gezongen. Wij stonden daar nooit zo bij stil, bij het zingen van ‘kleine chineesje sjing sjang sjong, waar ga je naar toe met je ding dang dong’. 

Het maken van spleetoogjes, en grapjes maken over de klank van Chinees. Dat is toch ook gek voor boerenkaas-Hollandse kindjes. Kun je dat Nederlanders kwalijk nemen? Mensen plagen en pesten elkaar om de meest uiteenlopende redenen, tot het verkeerde merk sportschoenen aan toe. ‘Chinees zijn’ is daarvoor slechts 1 van de miljarden aanleidingen.

Wanneer het maar niet doorslaat en structureel respectloos wordt, zonder dat mensen er door hun gedrag aanleiding toe geven.

Interessante Tijden gelooft niet in die politieke kreet ‘racisme’, omdat je het sociaal leven niet moet politiseren. We geloven hier wel in het afdwingen van respect. En vervolgens ook wederzijds respectvol zijn, wanneer mensen dat verdienen. Dan nog zal er altijd een begripskloof bestaan tussen Chinezen en botte Nederlanders.

Want bot zijn we hier, ook naar elkaar en ‘normaal’ hoeft dat niet te zijn, het gebruikelijke.

Julie Ng koos er voor om volledig te verkazen, ze wilde niets met haar Chinese wortels te maken hebben omdat er in haar beleving denigrerend over werd gedaan. Denk aan Pinda Pinda poep-Chinees. Het woord ‘racisme’ viel zelfs. Ze ging zich tegen haar ouders af zetten, die dertig jaar uitsluitend met hun restaurant bezig waren, terwijl zij onder de counter moesten slapen omdat er geen oppas was.

Maar op het eind van de film zien we een ontroerend moment.

Ze verzoent zich met haar stoïcijnse vader. En ze ziet door haar filmische reis de waarde in van zijn ‘hard werken niet zeiken’-mentaliteit. Daarin schuilt ook een vorm van onuitgesproken liefde van vaderskant.

Misschien dat de Friezen de Chinezen daarom wel meer waarderen dan elders in het land. In je daden laat je zien wat je voorstaat, je mentaliteit, niet met allerlei hoogdravend proza en Freudiaanse bespiegelingen, laat staan politiek gedoe.

Wat ik nog niet wist, is dat een Chinees in Brabant de saus bedacht die Babi Pangang tot nationaal gerecht zou maken.

Nederlanders zijn gewend om veel saus te gebruiken, net als de jus over de aardappelen. Daarom overgieten wij pasta met tomatensaus (doen de Italianen ook niet) en willen we geroosterd vlees met een flinke dot gesuikerde zoetzure tomatensaus. Net als de ‘Beppe’ van mijn moeder, die haar rijst met boter en suiker wilde.

Dat werd de hit ‘Babi pangang’ die door iedere Chinees-Indische restaurateur werd overgenomen, een ‘Chinees’ gerecht dat uitsluitend aan de Hollanders wordt geserveerd. Chinezen zelf gruwelen er van: “Is voor de Hollanders, niet lekker!”

Hollandser dan Babi Pangang bestaat dus niet. Frans Bauer vraagt er expliciet om bij zijn Aziatische reis ‘zis is wot wie hef in Holland, bami pangang‘.  Wanneer die volkszanger in z’n ANWB-camper om Babi Pangang vraagt met zijn Mariska, dan is je ‘Chinese’ gerecht ingeburgerd tot erfgoed, meer Nederlands nog dan Frites dat Vlaams is, of de Snackbar met Hamburger die van oorsprong een Amerikaanse vinding is.

En die erkenning kreeg Julie Ng voor elkaar met haar stichting.

Zo ontstond dus een uniek stukje culinair Neder-Chinees-Indisch erfgoed, dat nu ook is erkend als Immaterieel Erfgoed bij Unesco.

Om kort samen te vatten: Chinezen zijn de model-immigranten die je als samenleving zou moeten koesteren. Het zijn slimme ondernemende mensen, die beschaafd zijn, die hard werken en die iets toevoegen aan de maatschappij. De haat die ze krijgen zegt vooral iets over de haters.

Wanneer de zelfredzaamheid van de Chinezen aanstootgevend is, zegt dat meer over de mensen die daar aanstoot aan nemen. Neem er beter een voorbeeld aan, in plaats van lui, dom, crimineel, en talentloos te zijn. Oh ja, bij de premiere was de directeur van LEVO aanwezig in de bioscoopzaal. Levo Rollingswier is de oliefabriek uit Franeker.

Levo-eigenaar Rollingswier bedacht de blikken met een Chinese dame er op. Daardoor gingen bijna alle Chinees-Indische restaurants in Nederland zijn olie gebruiken. Hulde voor de Familie Rollingswier dat zij dit project dus financieel ondersteunden. Ooit toen er een boteractie voor ‘De Russen’ werd gehouden (1993), heeft ondergetekende daar nog voor duizenden kilo’s botervlootjes van 20 kilo per stuk en 10 kilo per doos getild en gestapeld op pallets.

Om de nieuwe stereo te kunnen betalen. ‘Christian Woman’ van Type O Negative was net uit gekomen en op MTV te zien.

Dat was topsport. “Doordraaiieee” riep de manager op de vloer daar.

Na die uitzendbaan leek ieder later bijbaantje ‘een wandeling in het park.’ Behalve dan het kluitenpoten van 25 kilo vanaf de boerenwagen in de Betuwe. Dat deed je gewoon, zoals je eerder met hele schoolklassen bij de boer in de drek graaide voor ‘bollen rapen’. Want een vrije Fries zal nooit een uitkering nemen- het idee dat er zoiets bestaat als ‘Wajong’, een gotspe- maar wil altijd voor zichzelf kunnen zorgen.

Dat profiteren doen Chinezen ook nooit. En hoewel je cultuur ver van ze af staat waardeer je die eigenschap als vorm van zelfherkenning. Want die mentaliteit kom je in hun Martial Arts ook weer tegen, kunnen afzien, doorbikkelen.

• Waardeer dit artikel met een bijdrage voor boeken, benzine, de brandstof voor Interessante Tijden

Donatie bedrag:

€

Doneren