Dick Veerman
Zwerfstroom – stray current- die weglekt van windparken, zonneparken en transformatoren veroorzaakt bij een honderdtal stallen in Nederland gezondheidsproblemen voor koeien. Er ontstaan elektrische velden in de stal, die de dieren letterlijk onder spanning zetten, zodat ze niet meer willen drinken. Ook veroorzaakt de stress andere gezondheidsproblemen.
Daardoor keldert melkproductie soms en er volgens zelfs miskramen van kalveren. Dat probleem is internationaal bekend, het is geen wappietheorie als ‘chemtrails’ en er wordt al decennnia over gepubliceerd in veterinaire vakbladen. In Nederland is het bij netbeheerders en overheid een taboe om zwerfstroom onder de aandacht te brengen, zo constateerde Dick Veerman (Foodlog) afgelopen week bij een mini-symposium op het World Food Center.
Een stal met stalen frame kan zwerfstroom trekken
NVWA vervolgt zwerfstroom-boer, niet de veroorzaker
“In Nederland blijven mensen er bij weg”, stelde Veerman vast. Want hoewel het onderwerp leeft, bleven veel genodigde gasten ditmaal weg. Ondergetekende ontmoette er elektrotechnicus Johan van Bommel, de WUR hoogleraar gespecialiseerd in stalsystemen Peter Groot Koerkamp, en Johannes Mulder.
Laatstgenoemde was jarenlang elektrotechnicus voor chipfabrikant ASML. Daar moest hij de productieruimtes voor chips ‘veldvrij’ maken en houden. Allen onderschrijven de legitieme zorgen van veehouders, die plots met zwerfstroom op het bedrijf te maken krijgen nadat een nieuw windpark opent, een zonnefarm of er komt een nieuwe transformator of schakelstation.
Ook hoogleraar elektrotechniek aan de TU Twente Frank Leferink valt de bovengenoemde hoogleraren en technici bij.
Tennet hoogspanningsmast
Netbeheerders als Stedin ontkennen zelfs dat het bestaat, zo liet Veerman zien nadat hij Stedin om een reactie vroeg. Terwijl je maar een kleine zoektocht op het web hoeft te houden, en je vindt vergelijkbare gevallen als van de Nederlandse veehouder Frank van Oudenrijn.
Hier draait de overheid nu de aansprakelijkheid om.
De NVWA wil de boer dierverwaarlozing in de schoenen leggen, nu zijn dieren dankzij de zwerfstroom van een nabij zonnepark ziek werden. Daardoor dreigt bedrijfssluiting, zoals Foodlog al in 2025 schreef. Idealiter zou de veroorzaker van de zwerfstroom worden aangepakt. Maar ja, de Nederlandse overheid beschouwt boeren toch al als criminelen en bejegent ze zo.
Die vijandige houding van de NVWA naar de boeren, maakt wel dat boeren huiverig zijn om verstoord gedrag bij vee door zwerfstroom te rapporteren. Want voor je het weet, staat de NVWA bij ze op de stoep om hen de schuld te geven van dierverwaarlozing.
Zonnefarms op het water
A Shock to the System
Ten onrechte dus. Een kleine webzoektocht brengt ons bij nagenoeg exact vergelijkbare gevallen in Amerika. Het boerenbedrijf in Barneveld, Wisconsin van de Familie Handel (met vijf kinderen), had een gezonde kudde Jersey-koeien. Melkvee-vakblad The Dairy Star beschreef twee jaar terug in ‘A Shock to the System‘ de ramp die het bedrijf trof, nadat de elektriciteitsmaatschappij naast het bedrijf een schakelstation bouwde en activeerde:
The pair has grown a 60-cow herd of registered Jerseys, developed an agritourism business and created a niche market for cheese made with their milk, all while raising their five children.
The life of their dreams was threatened Dec. 14, 2023, when a newly installed substation was activated half a mile away, and their farm fell victim to stray voltage. When Dylan and Bryanna went out to milk that evening, their normally docile cows were acting strange.
“The cows were backing up out of the stalls, kicking and acting crazy,” Bryanna Handel said. “It took us 2.5 hours to milk that night.”
The Handels milk 60 cows and raise 60 head of youngstock on their farm near Barneveld. While measures have been taken to fix the stray voltage problem, and the situation has improved, Handel said there are residual issues that cause concern.
boer bij z’n koeien
Tweede orde effecten blijven
Dat is ook wat bij de familie Oudenrijn gebeurde. Ze konden wel de stal beter aarden, maar de effecten bleven. Bij Foodlog kwamen die zogenaamde ’tweede orde effecten’ ook onder de aandacht. Daar duik ik nu voor De Groene Rekenkamer verder in
The cows continued to act strange, and the somatic cell count rose from 143,000 to 240,000 within a few days. Milk production dropped from 59 pounds to 46 pounds per cow. Handel suspected stray voltage and called the power company that owned the substation. The company conducted ground current tests and found the barn tested at .39 volts and the heifer shed at .81 volts.
“The standard guidelines limit the utilities to .5, so they’re required to do something,” Handel said.
In tegenstelling tot de netbeheerders in Nederland, werkte de powercompany in Amerika dus mee. Maar het probleem werd niet volledig opgelost. Na een dierenarts-rekening van zeventigduizend dollar en verschillende dode koeien, is het vooral de stress die het gezin haar iddylle, biologische Jersey melkkoeien, verstoorde. Ook na vele aanpassingen aan de omgeving, bleven ze last houden:
Meanwhile, the cattle continue to suffer from residual effects. All heifers and cows that were pregnant from December through March, when the stray voltage started until power lines were isolated, have continued to experience health issues.
Handel culled six cows in early April that were either first-calf heifers that aborted early or third-lactation cows that never took off in production. One of them had mastitis and did not recover after three weeks of treatment. Autopsies on the animals have revealed severely enlarged livers, confirming ketosis from stress and lack of water.
Melkrobot
Ook bij de Handel-familie in Wisconsin wilden koeien dus niet meer drinken, en ze kregen stress-gerelateerde ziekteverschijnselen.
Johan van Bommel vond in Nederland al honderd boerenbedrijven met vergelijkbare klachten bij hun vee. Maar omdat je eerst een goede nulmeting moet doen, en er kunnen eindeloos veel factoren gezondheid beinvloeden, is het nu dus vooral zaak goed onderzoek te doen.
Bij alle installaties die gelijkstroom omzetten in wisselspanning heb je kans op zulke effecten.
De normering daarbij is gericht op ‘veiligheid’, wat mens en dier overleven. Maar niet op het frequentiegebied, waarin mens en dier het meest gevoelig kunnen zijn voor elektrische verstoring van hun gezondheid. Dus de ondergrens wanneer je effect op gezondheid en gedrag ziet.
Daarover later meer, je kunt mij steunen voor een publicatie met diepte-onderzoek voor De Groene Rekenkamer. Boeiend onderwerp.We graven door zoals je van mij gewend bent.